Pigmentvlekken behandelen: waarom niet ieder pigment hetzelfde is?

Hoe ontstaat pigment in de huid?

Melanine is het belangrijkste natuurlijke pigment van de huid. Het wordt geproduceerd door melanocyten en vervolgens overgedragen aan omliggende keratinocyten.

Melanine heeft onder andere een beschermende functie tegen ultraviolette straling.

Wanneer pigmentproductie lokaal toeneemt of pigment anders over de huid wordt verdeeld, kan een zichtbare donkere verkleuring ontstaan.

Welke soorten pigmentvlekken bestaan er?

Niet alle hyperpigmentatie heeft dezelfde oorzaak. Dat onderscheid is essentieel voor een veilige behandeling.

Wat is melasma?

Melasma is een chronische en vaak terugkerende pigmentstoornis die vooral voorkomt in zonblootgestelde delen van het gezicht.

De aandoening wordt beïnvloed door meerdere factoren. Naast melanocyten worden in onderzoek ook veranderingen beschreven in onder andere keratinocyten, vaatcomponenten, basaalmembraan en dermale structuren.

Dat helpt verklaren waarom melasma vaak ingewikkelder is dan een oppervlakkige zonnevlek.

Waarom komt melasma zo vaak terug?

Melasma heeft meerdere bekende triggers en onderhoudende factoren.

• ultraviolette straling;
• zichtbaar licht;
• genetische aanleg;
• hormonale invloeden;
• zwangerschap;
• bepaalde hormonale medicatie;
• inflammatoire en vasculaire signalen in de huid.

Recente reviews benadrukken daarom een stapsgewijze, multimodale aanpak in plaats van één agressieve interventie.

Wat is post-inflammatoire hyperpigmentatie?

Post-inflammatoire hyperpigmentatie, vaak afgekort als PIH, ontstaat nadat de huid ontstoken of beschadigd is geweest.

Voorbeelden zijn pigment na acne, eczeem, insectenbeten, wondjes, irritatie of een te agressieve huidbehandeling.

Een systematische review uit 2024 naar behandeling van PIH bij skin of colour benadrukt dat verschillende topicale en procedurele behandelingen effect kunnen hebben, maar dat veiligheid en risico op verdere pigmentatie belangrijke aandachtspunten blijven. ^[1]

Waarom vraagt pigment bij een donkere huid extra voorzichtigheid?

Mensen met een donkerder huidtype hebben niet noodzakelijk meer melanocyten, maar de melanineproductie en melanosomale activiteit verschillen.

Wanneer de huid ontstoken raakt, kan de pigmentrespons daardoor sterker en langduriger zichtbaar zijn.

Dat betekent niet dat een donkere huid niet behandeld kan worden. Het betekent wel dat behandelkeuze, energiedosering, huidvoorbereiding en nazorg extra zorgvuldig moeten worden afgestemd.

Waarom is zonbescherming zo belangrijk bij pigment?

UV-straling stimuleert melanogenese en kan bestaande hyperpigmentatie onderhouden of opnieuw activeren.

Daarom is fotoprotectie geen vrijblijvende nazorg, maar een fundamenteel onderdeel van pigmentbehandeling.

Bij melasma speelt daarnaast zichtbaar licht een relevante rol. Onderzoek laat zien dat getinte zonneproducten met ijzeroxiden betere bescherming kunnen bieden tegen zichtbaar-licht-geïnduceerde pigmentatie dan een niet-getinte minerale SPF alleen. ^[2]

Welke ingrediënten kunnen pigment beïnvloeden?

Verschillende actieve stoffen worden in de dermatologische literatuur gebruikt om melanineproductie, melanineoverdracht of huidvernieuwing te beïnvloeden.

Afhankelijk van de indicatie kan worden gedacht aan onder andere:

• hydrochinon;
• retinoïden;
• azelaïnezuur;
• tranexaminezuur;
• niacinamide;
• bepaalde antioxidanten en pigmentregulerende ingrediënten.

Niet ieder ingrediënt is voor iedere huid of iedere pigmentstoornis even geschikt. Sommige stoffen vallen bovendien onder medicamenteuze behandeling en horen via arts of dermatoloog te worden toegepast.

Wat is tranexaminezuur en waarom wordt het bij melasma onderzocht?

Tranexaminezuur werd oorspronkelijk ontwikkeld als antifibrinolytisch geneesmiddel, maar wordt inmiddels ook onderzocht en toegepast binnen de behandeling van melasma.

De belangstelling komt onder andere voort uit invloed op plasminogeengerelateerde signalering en processen die betrokken kunnen zijn bij melanogenese.

Zowel topicale als orale toepassingen zijn onderzocht. Orale tranexaminezuurbehandeling behoort echter tot medische behandeling en heeft contra-indicaties en mogelijke risico's die vooraf door een arts moeten worden beoordeeld.

Kunnen chemische peelings pigment verminderen?

Chemische peelings kunnen bij geselecteerde vormen van hyperpigmentatie worden ingezet om huidvernieuwing te beïnvloeden en oppervlakkig pigment geleidelijk te verminderen.

Vooral oppervlakkige peelings kunnen een plaats hebben binnen een multimodale aanpak.

Maar ook hier bestaat een balans: een te sterke inflammatoire reactie kan juist PIH veroorzaken.

Een review naar oppervlakkige chemische peelings bij donkerdere huidtypen vond dat deze behandelingen over het algemeen veilig kunnen zijn wanneer correct toegepast, maar dat post-inflammatoire hyperpigmentatie als complicatie kan voorkomen. ^[3]

Kan laser pigmentvlekken verwijderen?

Voor bepaalde pigmentlaesies kan laser- of lichttherapie zeer effectief zijn.

Het principe is opnieuw selectieve fotothermolyse: energie wordt gericht op pigmenthoudende structuren.

Welke golflengte en techniek geschikt zijn hangt echter sterk af van het type pigment, de diepte, huidtype en het risico op PIH.

Een review uit 2024 bespreekt verschillende pigmentgerichte technieken, waaronder Q-switched lasers, picosecondlasers, fractionele lasers en IPL. De indicatie en het veiligheidsprofiel verschillen per technologie. ^[4]

Is laser een goede behandeling voor melasma?

Dat vraagt veel meer nuance dan bij een afzonderlijke zonnevlek.

Laser kan bij melasma verbetering geven, maar melasma heeft een grote neiging tot terugkeer. Bovendien kan thermische of inflammatoire stimulatie bij sommige patiënten juist reboundpigmentatie of PIH veroorzaken.

Een recente meta-analyse uit 2025 beschrijft verbetering na verschillende laserbehandelingen, maar benadrukt heterogeniteit in protocollen en uitkomsten. ^[5]

Kunnen hormonen en leefstijl invloed hebben op pigment?

Bij sommige pigmentstoornissen wel.

Melasma wordt bijvoorbeeld duidelijk geassocieerd met hormonale invloeden. Zwangerschap en hormonale anticonceptie kunnen bij daarvoor gevoelige personen een rol spelen.

Daarnaast wordt binnen huidonderzoek gekeken naar oxidatieve stress, inflammatoire signalen en andere biologische factoren die melanogenese kunnen beïnvloeden.

Vanuit een bredere fysiologische of orthomoleculaire blik kan het daarom relevant zijn om voeding en leefstijl mee te nemen als onderdeel van algemene huidgezondheid.

Wanneer moet een pigmentvlek niet cosmetisch worden behandeld?

Niet iedere bruine plek is onschuldige hyperpigmentatie.

Nieuwe, veranderende of atypische gepigmenteerde huidafwijkingen moeten eerst medisch worden beoordeeld wanneer er twijfel bestaat over de aard van de plek.

Denk bijvoorbeeld aan een plek die opvallend verandert in vorm, kleur of grootte, spontaan bloedt of klinisch niet goed past bij een bekende goedaardige pigmentstoornis.